πόσο κακό μπορεί να κάνει μια δίαιτα;

Table serving-knife, fork in hands

Πόσο κακό μπορεί να κάνει μια δίαιτα-αστραπή που υπόσχεται άμεσα και εντυπωσιακά αποτελέσματα σε χρόνο ρεκόρ; Σίγουρα παραπάνω από όσα μπορούμε να σκεφτούμε. Δεν είναι μόνο το ότι κάθε φορά υποβαθμίζουμε την ικανότητα του οργανισμού μας να προσαρμόζεται και να «αποδίδει».

Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι τόσο η υιοθέτηση ακραίων διατροφικών, ή μη, μέτρων για να φτάσουμε στο αποτέλεσμα «με κάθε κόστος», όσο και το ότι δεν μας… μένει κάτι από την κάθε διαδρομή. Δεν διορθώνουμε τα λάθη μας, δεν αλλάζουμε συνήθειες, οπότε είναι θέμα χρόνου να… μας κόψει ξανά τα φτερά η ζυγαριά. Κάθε προσπάθεια γίνεται και πιο δύσκολη, με αποτέλεσμα το άγχος και η δυσφορία για το σωματικό βάρος (και σχήμα) να αυξάνεται διαρκώς.

Αυτοπεριορισμός

Συχνά, η σχέση μας με το φαγητό γίνεται αμφιθυμική: η αναζήτηση της απόλαυσης μπορεί κάλλιστα να μετατραπεί σε αναζήτηση ψυχολογικού καταφύγιου και λήθης. Η εκούσια μείωση της διαιτητικής πρόσληψης, ώστε να διατηρηθεί ή να μειωθεί το σωματικό βάρος, ονομάστηκε «γνωσιακός διατροφικός περιορισμός» (CDR, cognitive dietary restraint). Δεν περιλαμβάνει απαραίτητα συγκεκριμένες διατροφικές συνήθειες, παρότι άτομα με υψηλά CDR score φαίνεται πως δεν κάνουν δίαιτα αδυνατίσματος, παρά την ενασχόλησή τους με το φαγητό.

Ο διατροφικός αυτοπεριορισμός, όταν συνιστά αυστηρό έλεγχο, σχετίζεται με υψηλότερο δείκτη μάζας σώματος (δηλαδή μεγαλύτερο βάρος αναλογικά του ύψους) και περισσότερο διαταραγμένη διατροφική συμπεριφορά. Συνοδεύεται από ανεπιτυχείς προσπάθειες απώλειας βάρους, αδηφαγικά/ βουλιμικά επεισόδια και κατ’ επέκταση από ενοχές μετά την κατανάλωση ενός γεύματος.

Stress

Η ενασχόληση με τις δίαιτες αδυνατίσματος και το φαγητό μπορεί να αποτελέσει έναν ανεπαίσθητο, αλλά χρόνιο, παράγοντα ψυχολογικού stress (δεδομένης της τακτικής παρουσίας τροφικών ερεθισμάτων). Οι γυναίκες που αυτό-περιορίζονται περισσότερο στο φαγητό, είχαν υψηλότερα επίπεδα κορτιζόλης πρωινού (αποτελεί καλό δείκτη έντασης χρόνιου stress) και σημαντικά υψηλότερα επίπεδα κορτιζόλης ούρων 24-ώρου. Η κατάσταση αυτή σχετίζεται με διαταραχές του εμμηνορρησιακού κύκλου και αποτελεί αρνητικό προγνωστικό παράγοντα οστικής πυκνότητας στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης.

Νοητική λειτουργία

Η έκκριση κορτιζόλης, αποδεικνύεται ότι σχετίζεται έντονα με τη νοητική λειτουργία. Είναι άλλωστε γνωστό ότι το άγχος επηρεάζει σημαντικά τις νοητικές μας λειτουργίες (π.χ. δυσκολία συγκέντρωσης, απόσπαση προσοχής, μικρή απόδοση σε νοητικές ασκήσεις κτλ).

Έρευνες υποστηρίζουν ότι τα άτομα που κάνουν κάποια δίαιτα αδυνατίσματος, αλλά και όσοι αυτοπεριορίζουν το φαγητό τους για να συγκρατήσουν το βάρος τους, εμφανίζουν μικρότερες νοητικές επιδόσεις, όταν δεν επιτυγχάνεται σημαντική απώλεια βάρους. «Θολώνουν», με άλλα λόγια, μπροστά στην αποτυχία της προσπάθειας τους. Επίσης, φαίνεται να έχουν μικρότερες επιδόσεις σε μνημονικά test, αλλά και συναισθήματα δυσφορίας για το σώμα τους. Φαίνεται επίσης ότι το άγχος αυξάνεται σημαντικά, μετά την κατανάλωση κάποιου «απαγορευμένου» ή πλούσιου σε θερμίδες φαγητού.

Καθρέπτης

Πρόσφατη έρευνα υποδεικνύει ότι γυναίκες που είναι περισσότερο αγχωμένες, μπορεί να κατευθύνουν την ανησυχία τους στο σώμα τους και κατ’ επέκταση στη συμπεριφορά τους προς το φαγητό. Η δυσφορία για την εικόνα σώματος, οι αρνητικές πεποιθήσεις για την εμφάνιση, οι αυστηρές δίαιτες, οι γνώσεις περί διατροφής και ο (διατροφικός) αυτοέλεγχος σχετίζονται με άγχος. Το πρόβλημα μας με τον καθρέπτη ευθύνεται, με άλλα λόγια για την προβληματική μας σχέση με το φαγητό.

Αυτοσκοπός

Ο αυτοπεριορισμός μπορεί να είναι πιο στρεσογόνος, όταν η διατήρηση ή διαφοροποίηση σωματικού βάρους ή σχήματος, γίνεται αυτοσκοπός. Με τον τρόπο αυτό, γίνεται πολύ σημαντικός ο έλεγχος της διατροφικής πρόσληψης, ενώ κάθε παρεκτροπή ισοδυναμεί με… καταστροφή. Κάτι απόλυτα λογικό, καθώς όσο πιο σημαντική είναι η εμφάνιση για ένα άτομο, τόσο πιο πιθανό είναι να νιώθει δυσαρεστημένο, ανήσυχο, αλλά και αποφασισμένο να αλλάξει το σώμα του.

Ψυχολογικό βάρος

Φαίνεται λοιπόν πως η δίαιτα – ειδικά η αυστηρή – όχι μόνο δεν έχει τα επιθυμητά αποτελέσματα, αλλά εντείνει το ψυχολογικό βάρος του καθενός μας. Όσο πιο επίπονη είναι η διαδικασία αδυνατίσματος, τόσο πιο σκληρή είναι η διαπίστωση του ότι τα κιλά επανήλθαν, με το παραπάνω. Γεγονός που σαφέστατα έχει αντίκτυπο στην αυτοπεποίθηση, στην εικόνα σώματος, στις πεποιθήσεις και την ψυχολογία μας.

Η λύση

Τα πράγματα αλλάζουν προς το καλύτερο μόνο όταν αντιληφθούμε τα «ανοιχτά» μας ζητήματα, που συχνά διοχετεύονται στο πιάτο μας. Το φαγητό γίνεται συχνά ένας τρόπος να εξωτερικεύσουμε τα προβλήματά μας, το άγχος και τη δυσφορία μας. Και η διαδικασία της αλλαγής ξεκινά ακριβώς από εκεί: από την αναγνώριση και την παραδοχή του προβλήματος. Στη συνέχεια, με την κατάλληλη καθοδήγηση, αναζητείται το πρώτο βήμα – ο αδύναμος κρίκος για να κοπεί η αλυσίδα – που θα σταματήσει τον φαύλο κύκλο, στο σώμα και το μυαλό.

Σίγουρα πάντως, απαιτείται υπομονή, μακροπρόθεσμη προοπτική και διάθεση για να πραγματοποιηθούν δραστικές αλλαγές. Μόνο έτσι τελικά, απαλύνεται το ψυχικό κόστος της… δίαιτας.

Γιώργος Μίλεσης, MSc

Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος

References

Lowe MR, Doshi SD, Katterman SN, Feig EH. Dieting and restrained eating as prospective predictors of weight gain. Front Psychol. 2013 Sep 2;4: 577. doi: 10.3389/fpsyg.2013.00577.

Johnson F, Pratt M, Wardle J. Dietary restraint and self-regulation in eating behavior. Int J Obes (Lond). 2012 May;36(5):665-74. doi: 10.1038/ijo.2011.156. Epub 2011 Aug 9.

Μοιραστείτε το περιεχόμενο της σελίδας ...
Email this to someonePrint this pageShare on Facebook49Share on Google+0Share on LinkedIn4Tweet about this on Twitter

Tags: , , , , , , ,