Είναι όντως κάποια τρόφιμα εθιστικά;

Είναι καπρίτσιο, κακή συνήθεια, ευσεβής πόθος ή απλά αδυναμία; Να μην μπορούμε να ελέγξουμε τον ευατό μας αν έχουμε μπροστά μας κάποιο από τα τρόφιμα που… λατρεύουμε!

Είναι δόκιμο όμως να μιλάμε για εθισμό σε τρόφιμα (food addiction), «ευλογώντας» το τσιμπολόγημα ή την υπερφαγία; Κι όμως, πρόσφατα επιστημονικά ευρήματα υποστηρίζουν ανοικτά πλέον την υπάρξη του (δια)τροφικού εθισμού!

Μας στερεί τον ελέγχο, όπως οι φαρμακευτικές ουσίες

Αποδεικνύεται πως ο εθισμός στο φαγητό μας στερεί τον έλεγχο επί της ποσότητας που καταναλώνουμε από κάποια τρόφιμα. Δεν πρόκειται ωστόσο για οποιοδήποτε τρόφιμα, είναι πολύ συγκεκριμένα αυτά που μπορούν να προκαλέσουν σημεία εθισμού. Θεωρείται ότι ο τροφικός εθισμός προσομοιάζει τον αντίστοιχο σε φαρμακευτικές ουσίες (1,2).

Υπολογίζεται μάλιστα ότι περίπου το 20% του πληθυσμού στις ΗΠΑ υποφέρει από τροφικό εθισμό ή πάρομοια εθισμού διατροφική συμπεριφορά, όπως αυτή εκτιμάται από την κλίμακα αξιόλογησης Yale Food Addiction Scale (3). Το ποσοστό αυτό είναι μεγαλύτερο μεταξύ των παχύσαρκων ατόμων.

burger-lunch-meal

Όταν η ζάχαρη και το λίπος καθορίζουν τις επιλογές μας

Όπως θα δούμε, η παρόμοια εθισμού διατροφική συμπεριφορά δεν συνιστά απλά έλλειψη θέλησης, αντίθετα έχει βιοχημικό υπόβαθρο. Η απώλεια ελέγχου επί της ποσότητας φαγητού που καταναλώνουμε έχει συνδεθεί επανειλλημένα με τα επεξεργασμένα τρόφιμα, ειδικά όσα περιέχουν σημαντική ποσότητα ζάχαρης ή/και λίπους (4,5,6). Τα τρόφιμα αυτά έχουν εξαρχής σχεδιαστεί να είναι υπερβολικά εύγευστα. Ωστόσο, έχουν πολύ υψηλό ενεργειακό περιεχόμενο (σ.σ. θερμίδες) και προκαλούν σοβαρές μεταπτώσεις στη γλυκόζη (σ.σ. σάκχαρο) του αίματος, παράγοντες που αποδεδειγμένα οδηγούν σε σπασμωδικές διατροφικές επιλογές/ ξεσπάσματα (food cravings).

Το μάταιο κυνήγι της ανταμοιβής

Παρόλ’ αυτά, το επίκεντρο της διατροφικής αυτής συμπεριφοράς είναι τα εγκεφαλικά κέντρα ανταμοιβής, που παράγουν κυρίως ντοπαμίνη (σ.σ. ορμόνη της προσοχής, εκμάθησης και ευφορίας) και σεροτονίνη (σ.σ. ορμόνη της διάθεσης) όταν τρώμε.

Αυτή η διαδικασία εξηγεί γιατί οι περισσότεροι από εμάς απολαμβάνουμε το φαγητό. Με τον τρόπο αυτό, ο εγκέφαλος προσπαθεί να εξασφαλίσει ότι θα προσλάβουμε αρκέτα ενέργεια και θρεπτικά συστατικά, για να καλύψουμε τις άμεσες ανάγκες μας.

Το πρόβλημα όμως είναι ότι κάποια επεξεργασμένα τρόφιμα προκαλούν την απελεύθερωση μεγάλων ποσοτήτων ντοπαμίνης και σεροτονίνης, σε σχέση με τα μη επεξεργασμένα, οπότε προκύπτει πολύ ισχυρή «ανταμοιβή» σε εγκεφαλικό επίπεδο (7,8,9). Ακολούθως, ο εγκέφαλος αναζητά ολοένα και περισσότερη «ανταμοιβή», προκαλώντας αγωνιώδη αναζήτηση (cravings) για αυτού του είδους τα τρόφιμα. Αυτό πιθανότατα οδηγεί σε ένα φαύλο κύκλο, που ονομάζεται τροφικός εθισμός ή παρόμοια εθισμού διατροφική συμπεριφορά (10).

Εν ολίγοις, τα επεξεργασμένα τρόφιμα, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα το πρόχειρο φαγητό (junk food), μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές μεταπτώσεις στο σάκχαρο του αίματος και διατροφικά ξεσπάσματα.

vegetables-italian-pizza-restaurant

Ποια τρόφιμα μπορούν να προκαλέσουν εθισμό;

Σε πρόφατη μελέτη στο Πανεπιστήμιο του Michigan εξετάστηκαν για παρόμοια εθισμού διατροφική συμπεριφορά 518 άτομα, με τη χρήση της κλιμακας αξιολόγησης Yale Food Addiction Scale (11). Σε όλους τους εθελοντές δόθηκε μια λίστα 35 τροφίμων, που συμπεριελάμβανε επεξεργασμένα και μη τρόφιμα. Βαθμολόγησαν ακολούθως το πόσο πιθανό είναι να έχουν προβλήματα με κάθενα από αυτά τα τρόφιμα, σε μια κλίμακα από το 1 (καθόλου εθιστικό) ως το 7 (εξαιρετικά εθιστικό).

Βρέθηκε λοιπόν ότι το 92% των συμμετεχόντων είχε όντως ανάλογη συμπεριφορά προς συγκεκριμένα τρόφιμα, ενώ το 7-10% αυτών εκδήλωσε ξεκάθαρα σημεία εθισμού. Όπως αναφέρθηκε επανειλημένως, «είχαν την επιθυμία να σταματήσουν να τρώνε αλλά τους ήταν αδύνατον» (11). Σε επιβεβαίωση των προηγούμενων αναφορών, τα πιο εθιστικά τρόφιμα ήταν επεξεργασμένα, πλούσια σε λίπος ή/και ζάχαρη.

2015-11-08 19_25_08-foodaddiction

Όπως αναφέρουν οι ερευνήτες, τα πολύ επεξεργασμένα τρόφιμα προσομοιάζουν τη φαρμακοκινητική δράση (π.χ. συμπυκνωμένη δόση, υψηλός ρυθμός απορρόφησης) των ουσιών σε κατάχρηση. Κάτι που αποδίδεται στην προσθήκη λίπους και στον ραγδαίο ρυθμό απορρόφησης των απλών υδατανθράκων (σ.σ. ζάχαρη).

Μάθετε για την τεχνική της εξοικείωσης

Όπως φαίνεται, η διατροφική συμπεριφορά παρόμοια εθισμού συνιστά ένα σοβαρό πρόβλημα, που προκαλείται ωστόσο από συγκεκριμένα είδη τροφίμων. Για το λόγο αυτό, στην προσπάθεια να περιορίζουμε την υπερφαγία, θα πρέπει να μάθουμε να ελέγχουμε το περιεχόμενο και την ποιότητα των όσων καταναλώνουμε.

Τροποποιώντας την παρασκευή τους, μπορούμε να τα εντάξουμε στη διατροφή μας, να εξοικειωθούμε με αυτά (habituation technique) και να αποτρέψουμε τα διατροφικά ξεσπάσματα που προκύπτουν από τη στέρησή τους (12).

References

  1. Gearhardt AN, White MA, and MN Potenza. Binge eating disorder and food addiction. Curr Drug Abuse Rev. 2011 Sep; 4(3):201-7.
  2. Davis C, Curtis C, Levitan RD, Carter JC, Kaplan AS, and JL Kennedy. Evidence that ‘food addiction’ is a valid phenotype of obesity. Appetite. 2011 Dec; 57(3):711-7.
  3. Pursey KM, Stanwell P, Gearhardt AN, Collins CE, and TL Burrows. The prevalence of food addiction as assessed by the Yale Food Addiction Scale: a systematic review. Nutrients. 2014 Oct 21; 6(10):4552-90.
  4. Gearhardt AN, Davis C, Kuschner R, and KD Brownell. The addiction potential of hyperpalatable foods. Curr Drug Abuse Rev. 2011 Sep; 4(3):140-5.
  5. Gearhardt AN, Rizk MT2, and TA Treat. The association of food characteristics and individual differences with ratings of craving and liking. Appetite. 2014 Aug; 79:166-73.
  6. Gearhardt AN, Treat TA, Hollingworth A, and WR Corbin. The relationship between eating-related individual differences and visual attention to foods high in added fat and sugar. Eat Behav. 2012 Dec; 13(4):371-4.
  7. Baik JH. Dopamine signaling in food addiction: role of dopamine D2 receptors. BMB Rep. 2013 Nov; 46(11):519-26.
  8. Volkow ND1, Wang GJ, and RD Baler. Reward, dopamine and the control of food intake: implications for obesity. Trends Cogn Sci. 2011 Jan; 15(1):37-46.
  9. Blum K, Thanos PK, and MS Gold. Dopamine and glucose, obesity, and reward deficiency syndrome. Front Psychol. 2014 Sep 17; 5:919.
  10. Hebebrand J, Albayrak Ö, Adan R, Antel J, Dieguez C, de Jong J, Leng G, Menzies J, Mercer JG, Murphy M, van der Plasse G, and SL Dickson. «Eating addiction», rather than «food addiction», better captures addictive-like eating behavior. Neurosci Biobehav Rev. 2014 Nov; 47:295-306.
  11. Schulte EM, Avena NM, and AN Gearhardt. Which foods may be addictive? The roles of processing, fat content, and glycemic load. PLoS One. 2015 Feb 18;10(2):e0117959.
  12. Epstein LH, Temple JL, Roemmich JN, and ME Bouton. Habituation as a determinant of human food intake. Psychological Review. 2009 Apr; 116(2): 384-407.

Μοιραστείτε το περιεχόμενο της σελίδας ...
Email this to someonePrint this pageShare on Facebook0Share on Google+0Share on LinkedIn0Tweet about this on Twitter

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , ,