Τύπος σώματος: μια κληρονομιά που δε μπορείς να αρνηθείς… ή μήπως όχι;

Το να… προβλέψεις το μέλλον σου δεν είναι τόσο απλό, όσο μια ματιά στην εικόνα και την «ιστορία» της μητέρας σου.

Μελέτες δείχνουν ότι ενώ τα γονίδιά σου μπορούν να καθορίσουν μέχρι και το 80% του βάρους και του σωματικού μας σχήματος, το περιβάλλον και οι προσωπικές σου επιλογές εξακολουθούν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο.

Έτσι, ακόμα και αν είσαι «φτυστή η μητέρα σου» σε παλιές οικογενειακές φωτογραφίες, δεν σημαίνει ότι θα έχεις το ίδιο σχήμα σώματος, σε μέση ηλικία.

Όταν η μητέρα λειτουργεί ως αντικίνητρο…

Σε ορισμένες γυναίκες, το σχήμα σώματος της μητέρας τους είναι ένα μαύρο σύννεφο, που κρέμεται διαρκώς πάνω από το κεφάλι τους. Ασθενείς με ζητήματα εικόνας σώματος ή διαταραγμένη διατροφή, φαίνεται πως έχουν πολύ συγκεκριμένα (σ.σ. αρνητικά) συναισθήματα και ανησυχίες για το σώμα της μητέρας τους. Γυναίκες που δεν ήταν ποτέ υπέρβαρες, μπορεί να αποκτήσουν εμμονή με την αποφυγή αύξησης βάρους, ώστε να μην μοιάσουν στις υπέρβαρες μητέρες τους (1,2).

Παράλληλα, υπάρχει συχνά μεγάλος ανταγωνισμός μεταξύ μητέρας και κόρης, που πολλές φορές εκδηλώνεται στο βάρος και τις σωματικές διαστάσεις. Δεν είναι τυχαίο το ότι τα κορίτσια που δεν είναι τόσο λεπτά όσο οι μητέρες τους, συχνά αισθάνονται ανεπαρκή (1,2)!

Γονιδιακή εξάρτηση

Στη δεκαετία του 1990, μελέτες που έγιναν σε πανομοιότυπα δίδυμα έδειξαν ότι τα γονίδια καθορίζουν λίγο-πολύ το σχήμα και το μέγεθος του σώματος, που θα έχουμε στην ενήλικη ζωή (3).

Ωστόσο, νέες έρευνες αποκαλύπτουν πως ορισμένες πτυχές του σχήματος και του μεγέθους του σώματός μας, συνδέονται πιο στενά με τα γονίδια μας, από ότι άλλες. Το πόσο εύκολα αυξάνουμε τη μυϊκή μας μάζα, για παράδειγμα, είναι ένα άκρως κληρονομικό χαρακτηριστικό (4). Διαπιστώθηκε λοιπόν ότι κάποιοι άνθρωποι – ευνοημένοι γονιδιακά – χρειάζονται λιγότερη άσκηση για να αυξήσουν τη μυϊκή τους μάζα!

Έχεις σχήμα μήλου, αχλαδιού ή είσαι πολύ αδύνατη;

Ο σωματότυπος σε σχήμα μήλου (σ.σ. συχνότερος στους άντρες) φαίνεται πως εξαρτάται περισσότερο από τη γονιδιακή προδιάθεση, σε σχέση με τον αντίστοιχο σε σχήμα αχλαδιού ή τον εξαιρετικά αδύνατο (5).

Από τη στιγμή που κληρονομείς τα μισά γονίδια από τη μητέρα σου και τα άλλα μισά από τον πατέρα σου, είσαι ουσιαστικά ένα μίγμα τους. Μπορείς να πάρεις το χειρότερο δυνατό συνδυασμό από τους δύο γονείς, ή να είσαι τυχερή και να πάρεις τον καλύτερο δυνατό.

Δεδομένου του ότι οι άντρες αποθηκεύουν λίπος συνήθως στην κοιλιά, αν και η μητέρα σου έχει «σωσίβιο», αυξάνονται σημαντικά οι πιθανότητές σου να έχεις σωματότυπο σε σχήμα μήλου (5).

Από ιατρικής άποψης βέβαια, αυτό είναι πιο ανησυχητικό επειδή το κοιλιακό λίπος συνδέεται με πολλές σοβαρές παθήσεις, συμπεριλαμβανομένου διαβήτη τύπου 2 και στεφανιαίας νόσου.

«Είναι στην οικογένεια»…

Μια νέα έρευνα αποκάλυψε ότι το neurexin3, ένα από τα γονίδια που εμπλέκονται στη ρύθμιση της περιμέτρου της μέσης μας, συνδέεται επίσης με εθιστικές συμπεριφορές, όπως ο αλκοολισμός. Οι επιστήμονες πιστεύουν επίσης ότι αυτό το γονίδιο, που το φέρουν περίπου 20% του ανθρώπινου πληθυσμού, μπορεί να προκαλέσει υπερφαγία (6). Πράγμα που θα μπορούσε να εξηγήσει γιατί η παχυσαρκία τείνει να εκδηλώνεται εντός της οικογένειας, με τον ίδιο τρόπο που κάνουν ορισμένα σχήματα σώματος.

Είσαι ό,τι σου είναι… γραφτό;

Δυστυχώς, ό,τι καθορίζουν τα γονίδια μπορεί να είναι πολύ δύσκολο να μεταβληθεί. Ακόμη και τα πιο πειθαρχημένα διατροφικά άτομα συχνά μπορεί να αποτύχουν (αφού έχουν χαθεί τα πρώτα κιλά) ή να ανακτήσουν το χαμένο βάρος.

Οι ερευνητές πιστεύουν ότι αυτό οφείλεται στο ότι κάθε άτομο έχει ένα βάρος αναφοράς, που καθορίζεται γενετικά (7). Αν το βάρος μειωθεί περισσότερο από 10% από το σημείο αυτό, το σώμα σας θα… αντεπιτεθεί. Όσο περισσότερο βάρος χάνετε δηλαδή, τόσο πιο σκληρά εργάζεται σώμα σας για να επανέλθει. Θα αυξηθεί η πείνα και ο μεταβολικός ρυθμός, θα αρχίσεις να ποθείς εντονότερα κάποια τρόφιμα (π.χ. γλυκά) και σταδιακά θα γίνεται πολύ πιο δύσκολο το να αντισταθείς.

Δεν είσαι «σχεδιασμένη» για το σύγχρονο φαγητό…

Παρόλ’ αυτά, το περιβάλλον και η προσωπική επιλογή μπορεί να έχουν επιπτώσεις στο σχήμα του σώματος. Το εθνικό ποσοστό παχυσαρκίας είναι απόδειξη για το μεγάλο ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει το περιβάλλον. Αφετέρου, το γονιδίωμά μας είναι παρόμοιο εδώ και χιλιάδες χρόνια, η τρέχουσα όμως επιδημία της παχυσαρκίας είναι καινούργια.

Μία απλή εξήγηση είναι η αυξημένη προσφορά τροφίμων (πολύ) πλούσιων σε θερμίδες στην καθημερινότητά μας. Πριν εκατό χρόνια, πολλοί άνθρωποι δεν είχαν άμεση πρόσβαση σε πολλά από αυτά τα τρόφιμα (fast food, γλυκά), οπότε μόνο τα άτομα με εξαιρετικά υψηλή ευαισθησία σε αύξηση βάρους έγιναν υπέρβαρα. «Ζούμε σε ένα περιβάλλον για το οποίο δεν έχουν σχεδιαστεί τα γονίδιά μας» υποστηρίζουν ερευνητές.

Από μικρή στα βάσανα…

Ίσως όμως ο ισχυρότερος παράγοντας για τον καθορισμό της σωματικής διάπλασης είναι η φυσική δραστηριότητα.

Έρευνα έδειξε ότι οι γυναίκες στα 20 και 30 έτη τους, που έκαναν γυμναστική ως παιδιά, έχουν λιγότερο τυπικά «γυναικεία» σώματα: έχουν ευρύτερη μέση, στενότερους γοφούς, πιο μυώδη πόδια και χέρια, ως αποτέλεσμα του χρόνου που δαπανήθηκε σε άσκηση (8).

Η μυϊκή ενδυνάμωση κατά την εφηβεία, μπορεί να οδηγήσει σε μικρή αύξηση των επίπεδων τεστοστερόνης, κάτι που θα μπορούσε να συμβάλει σε μια ελαφρώς ευρύτερη, πιο αγορίστικη, μέση. Επιπλέον όμως η άσκηση περιορίζει το σωματικό λίπος στο ισχίο και την περιοχή των γοφών – όπου συνήθως οι γυναίκες έχουν πρόβλημα – πράγμα  που εξηγεί τους πιο αδύνατους γοφούς (8,9).

Θα πρέπει να σου πας κόντρα!

Είναι εξαιρετικά δύσκολο να παρακάμψουμε την όποια γενετική προδιάθεση. Απαιτείται έντονη άσκηση για μυϊκή αναδόμηση ώστε να αναμορφωθεί το σώμα ως ένα βαθμό και να καθυστερήσει το σημείο που η γραμμή του σώματος αρχίζει να διευρύνεται.

Ωστόσο, στην εμμηνόπαυση η μυϊκή μάζα αρχίζει να μειώνεται, ώστε τελικά το σώμα να  επανέλθει στο σημείο (βάρος) αναφοράς, που ορίζει η γενετική του. Η σκληρή δουλειά, στην πραγματικότητα, θα σου χαρίσει για περισσότερα έτη ένα καλλίγραμμο σώμα και, αν μείνεις σε εγρήγορση στα (περίπου) πενήντα σου, θα πάρεις λιγότερα κιλά και αργότερα, σε σχέση με κάποιον αγύμναστο.

Αντίθετα από την προδιάθεση

Παρά το γεγονός ότι οι πρόσφατες έρευνες υποστηρίζουν πως ορισμένα σωματικά σχήματα είναι γενετικά προκαθορισμένα σε μεγάλο βαθμό, σε καμία περίπτωση κάτι τέτοιο δεν είναι… τελεσίδικο.

Στο τέλος της ημέρας, εσύ είσαι στη θέση του οδηγού. Δεν έχει σημασία τι προβλέπουν τα γονίδιά σας ή το περιβάλλον σας: δεν είναι δυνατή η αύξηση του βάρους αν δεν λαμβάνεις ε περισσότερη ενέργεια από ό, τι χρειάζεσαι ημερησίως.

Με άλλα λόγια, ενώ μπορεί να μην γίνεται να αλλάξει το σχήμα μήλου, σίγουρα όμως περνά από το χέρι σου να αποκτήσεις ένα πιο υγιές και πιο αδύνατο σώμα.


Ευχαριστώ πολύ για το χρόνο που επενδύσατε να διαβάσετε την αρθρογραφία μου! Αν θέλετε να ενημερώνεστε για κάθε νέο μου άρθρο, ελάτε να συνδεθούμε στο Facebook, κάνοντας “like” την προσωπική μου σελίδα στο σύνδεσμο http://www.facebook.com/milessisgeorge  ή σε οποιοδήποτε από τα άλλα κοινωνικά δίκτυα που έχω παρουσία και βρίσκονται στο τέλος (footer) της σελίδας. Σας ευχαριστώ, Γιώργος Μίλεσης.

References

  1. Cooley E, Toray T, Wang MC, and NN Valdez. Maternal effects on daughters’ eating pathology and body image. Eating Behaviors 2008; 9(1): 52-61
  2. Rieves L, and TF Cash. Social Developmental Factors and Women’s Body-Image Attitudes. Journal of Social Behavior and Personality; Corte Madera, 1996; CA11.1: 63.
  3. Bouchard C, Tremblay A, Després JP, et al. The Response to Long-Term Overfeeding in Identical Twins. N Engl J Med 1990; 322:1477-82
  4. Haidet AM, et al. Long-term enhancement of skeletal muscle mass and strength by single gene administration of myostatin inhibitors. PNAS; 105 (11): 4318-22
  5. Wells JCK, Treleaven P, and TJ Cole. BMI compared with 3-dimensional body shape: the UK National Sizing Survey. Am J Clin Nutr 2007; 85 (2): 419-25
  6. Hotta K, Nakamura M, Nakamura T, Matsuo T, Nakata Y, Kamohara S, Miyatake N, Kotani K, Komatsu R, Itoh N, Mineo I, Wada J, Yoneda M, Nakajima A, Funahashi T, Miyazaki S, Tokunaga K, Kawamoto M, Masuzaki H, Ueno T, Hamaguchi K, Tanaka K, Yamada K, Hanafusa T, Oikawa S, Yoshimatsu H, Nakao K, Sakata T, Matsuzawa Y, Nakamura Y, Kamatani N. Polymorphisms in NRXN3, TFAP2B, MSRA, LYPLAL1, FTO and MC4R and their effect on visceral fat area in the Japanese population. J Hum Genet. 2010 Nov; 55(11):738-42.
  7. Maes HHM, Neale MC, and LJ Eaves. Genetic and Environmental Factors in Relative Body Weight and Human Adiposity. Behavior Genetics1997; 27 (4): 325–51
  8. Hausenblas HA, and EA Fallon. Exercise and body image: A meta-analysis. Journal Psychology & Health 2006; 21(1): 33-47.
  9. Tzankoff SP, and AH Norris. Effect of muscle mass decrease on age-related BMR changes. Journal of Applied Physiology 1977; 43(6): 1001-6.

Μοιραστείτε το περιεχόμενο της σελίδας ...
Email this to someonePrint this pageShare on Facebook79Share on Google+0Share on LinkedIn3Tweet about this on Twitter

Tags: , , , , , , , , , , , , ,